حجتالاسلام محمد جعفری، دانشیار و مدیر گروه کلام و فلسفه دین مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه، اظهار کرد: یکی از شبهاتی که درباره رابطه روزه و گرسنگی مطرح میشود این است که در متون دینی گفته شده انسان با تحمل گرسنگی و تشنگی در روزه، بیشتر به یاد خدا میافتد و بعد معنوی او تقویت میشود؛ اما برخی میپرسند اگر چنین است، پس باید افراد فقیر و محرومی که در طول سال با گرسنگی مواجهاند، بیش از دیگران اهل توجه معنوی و یاد خدا باشند، در حالی که در واقعیت چنین نیست.
وی افزود: در پاسخ به این شبهه باید به یک مغالطه اساسی توجه کرد و آن، عدم تفکیک میان «گرسنگی اختیاری» و «گرسنگی غیراختیاری» است. بسیاری از افراد محروم به دلیل ناتوانی اقتصادی ناچار به تحمل گرسنگی هستند؛ یعنی انتخابی در کار نیست و فرد چارهای جز این وضعیت ندارد. چنین شرایطی اساساً با روزهداری قابل مقایسه نیست.
حجت الاسلام جعفری ادامه داد: روزه زمانی اثر تربیتی و معنوی پیدا میکند که انسان توان بهرهمندی از غذا و امکانات را داشته باشد، اما آگاهانه و با اراده خود از آن چشمپوشی کند. فرد روزهدار میتواند بخورد و بیاشامد، امکانات در اختیار اوست، اما با تصمیمی ارادی در فاصله طلوع تا غروب از لذتهای جسمانی امساک میکند و همین «انتخاب آگاهانه» منشأ رشد روحی انسان میشود.
وی تصریح کرد: هنگامی که انسان با وجود امکان بهرهمندی از لذتهای غریزی، خود را مهار میکند، روح او پرورش مییابد و زمینه توجه عمیقتر به خداوند و آخرت فراهم میشود. بنابراین یاد خدا حاصل صرف گرسنگی نیست، بلکه نتیجه مهار خواستهها در پرتو اختیار انسانی است.
این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به جایگاه اختیار در انسانشناسی اسلامی گفت: یکی از مهمترین ظرفیتهای فطری انسان، اختیار است؛ ظرفیتی که سبب شده انسان بتواند به مقامهای عالی معنوی دست یابد و شایستگی خلافت الهی پیدا کند. برتری انسان بر بسیاری از مخلوقات نیز دقیقاً به همین توان انتخاب آگاهانه بازمیگردد.
وی افزود: حیوانات بر اساس غریزه عمل میکنند و امکان انتخاب آگاهانه میان خواستن و نخواستن ندارند، اما انسان میتواند خواستههای طبیعی خود را کنترل کند. روزه تمرینی برای همین توانمندی است؛ تمرینی که انسان را از اسارت غرایز رها کرده و به سوی تعالی روحی سوق میدهد.
حجت الاسلام جعفری تأکید کرد: از این رو، مقایسه گرسنگی ناشی از فقر با گرسنگی حاصل از روزهداری قیاسی نادرست است؛ زیرا اولی تحمیلشده و ناخواسته است، اما دومی انتخابی، هدفمند و تربیتساز است و دقیقاً همین عنصر اختیار است که روزه را به عاملی برای رشد معنوی تبدیل میکند.
وی در پایان خاطرنشان کرد: روزه صرف تحمل گرسنگی نیست، بلکه تمرین آگاهانهای برای مدیریت خواستهها و تقویت پیوند انسان با خداوند به شمار میرود؛ پیوندی که در سایه انتخاب آزادانه معنا پیدا میکند و انسان را به مراتب بالاتری از کمال میرساند.
نظر شما